Stichting ter bevordering van de volledige uitgave van de correspondentie van Desiderius

Erasmus

ANBI

Persstemmen

[Over deel 10] ‘(…)In deze correspondentie van 1523, 1524 en 1525 staan de meeste brieven in het teken van de kerkscheuring, door Maarten Luther veroorzaakt toen hij in 1517 zijn beroemde stellingen op de kerkdeuren van Wittenberg spijkerde. De rol van Erasmus is vaak uitgelegd als laf, maar wie deze brieven leest, zal eerder concluderen dat hij “wijs” reageerde op de Reformatie, zoals onder meer blijkt uit zijn brief aan een medewerker van paus Adrianus: “Wat Luther schrijft over de tirannie, de hebzucht, het schandelijke gedrag van de Romeinse Curie, […] was dat maar onwaar!” Een van de mooiste brieven is aan de staatsraad van Bazel gericht. Het is een schrijven vol humanistisch relativeringsvermogen. (…) Erasmus pleit er zelfs voor om priesters die “zich vanwege zwakheid des vlezes niet kunnen beheersen, en overigens van goed en onbesproken gedrag zijn” niet het ambt te ontnemen maar aan hen een echtgenote toe te staan. Opvallend is dat Erasmus en zijn correspondenten steeds maar weer moeten reageren op roddel en achterklap. “Onder elke steen slaapt wel een schorpioen.” De angst om onderwerp te worden van een gerucht blijkt uit de vele opmerkingen in deze brieven over onbetrouwbare koeriers, die tegen hoge betaling beloofden een brief te bezorgen en dat dan vervolgens niet deden, of die tegen nog hogere betaling de inhoud van een brief aan derden doorklepten. Dan kon het slecht met je aflopen. Dat gold zeker voor opvattingen die door de boekdrukkunst werden verspreid.’
Hans Renders, Het Parool

‘De Nederlandse vertaling leest zeer prettig en heeft de juiste toonzetting. Een compliment verdient ook de typografische verzorging. Wie geïnteresseerd is in de persoon Erasmus en het humanisme kan zich geen betere ingang wensen dan deze uitgave.’
Karel Bostoen, Nederlandse Bibliotheek Dienst

‘Dat heel zijn correspondentie van meer dan 3.000 brieven inmiddels in soepel Nederlands vertaald wordt, bewijst dat zijn erfenis nog springlevend is. Door zijn weigering om te denken in absolute termen vestigde Erasmus een traditie die tot op de dag van vandaag alleen maar aan actualiteit wint. Redelijkheid zonder zendingsdrang of verkettering, tolerantie, het nuchtere vermogen om te relativeren, om historisch en genuanceerd te denken; ironie, als een manier om de waarheid te blijven zeggen in oorlogstijd, wanneer elke nuance verboden is – dat zijn de kernwaarden waarmee zijn humanistische erfenis geïdentificeerd kan worden. Ze behoren tot het waardevolste dat de Nederlandse beschavingsgeschiedenis heeft opgeleverd. (…)
Alleen al vanwege de ontboezemingen aan Servaas Rogier is het een geluk dat de brieven van Nederlands beroemdste humanist eindelijk integraal worden uitgegeven.’
Heleen Pott, NRC Handelsblad

‘Hij heeft een algemeen cultureel en literair gegeven op bewonderenswaardige wijze naar zichzelf toe verbijzonderd. De ‘renaissancebrief’ kende een sterk ‘behaagkarakter’: in elegantie van stijl, in lichte of soms te aangezette vleierijen, in speelse eruditie, in fraaie woordrijke nietszeggendheden en natuurlijk in het meest sierlijke Latijn trachtte de briefschrijver zijn lezer te plezieren – corresponderen was ook een uiterst beschaafd entertainment. (…)
Hier schrijft een virtuoos van behaagzucht. Erasmus is de meester van de abstractie, zelfs in zijn vleierijen.’
Kees Fens, de Volkskrant

erasmus-bw

‘(…) Nog belangrijker is dat Erasmus’ ware opus magnum eindelijk wordt vertaald. En dat zijn niet zijn Adagia, zijn gedichten of zijn theologische traktaten, maar zijn meer dan 3.100 brieven. (…)
Het zijn dikwijls zeer lange, en in onze ogen vaak overdreven vleiende brieven, maar vrijwel elke zin fonkelt, vrijwel elke brief is interessant.’
Rob Hartmans, De Groene Amsterdammer

‘M.J. Steens heeft de brieven uitstekend uit het neo-Latijn in modern Nederlands overgezet en van korte, nuttige toelichtingen voorzien. (…) De uitgeverij verdient eeuwig dank als dit mammoetproject tot een goed einde zal worden gebracht.’
Spiegel Historiael

‘(…) Beide brieven staan in het tweede deel van de (uitstekende) Nederlandse vertaling van Erasmus’ correspondentie, die een levendig beeld geeft van het intellectuele leven in de Renaissance.’
Hans Dijkhuis, Trouw

‘Het belang van deze editie ligt in de deskundige en prettig leesbare vertaling van M.J. Steens, die we al kennen van deel 1.’
Nederlandse Bibliotheek Dienst

Het is een zegen dat de brieven van Erasmus nu eindelijk integraal worden uitgegeven. Eindelijk zullen we ze allemaal (meer dan drieduizend) van begin tot eind te lezen zijn.
Carel Peeters, Vrij Nederland